สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ ได้วิจัย พัฒนา และปรับปรุงพันธุ์สัตว์เป็นสัตว์พันธุ์ดีของกรมปศุสัตว์ ให้มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของประเทศไทย และของเกษตรกร แต่ปัจจุบันยังไม่สามารถผลิตสัตว์พันธุ์ดีได้เพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกร จึงได้ดำเนินกิจกรรม “เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดี กรมปศุสัตว์” ขึ้น ภายใต้การกำกับดูแล และ/หรือได้รับการรับรองพันธุ์จากสำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ เพื่อกระจายสัตว์พันธุ์ดีสู่เกษตรกร
“เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์” เป็นการขยายฐานการผลิตสัตว์พันธุ์ดีของกรมปศุสัตว์ ไปสู่เกษตรกรที่มีศักยภาพและผ่านการประเมินจากกรรมการ ให้ทำหน้าที่เสมือนเป็นสถานีทดสอบพันธุ์สัตว์ที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของเกษตรกรในภูมิภาคต่างๆ ซึ่งมีความแตกต่างกันทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ และสังคม อีกทั้งยังทำให้เกิดความหลากหลายของพันธุกรรมสัตว์พื้นเมือง สัตว์หายาก และสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ให้คงอยู่ต่อไป
วัตถุประสงค์
- เพื่อให้เกษตรกรสามารถเข้าถึง และใช้ประโยชน์จากพันธุกรรมสัตว์พันธุ์ดี และเทคโนโลยีของกรมปศุสัตว์
- เพื่อกระจายพันธุกรรมสัตว์พันธุ์ดีให้เกษตรกรนำไปปรับปรุงพันธุ์และรับรองพันธุ์สัตว์ของเกษตรกร
- เพื่อส่งเสริมและอนุรักษ์สัตว์พันธุ์พื้นเมือง สัตว์ใกล้สูญพันธุ์ หรือสัตว์หายาก เป็นการคุ้มครองพันธุกรรมสัตว์ของไทยให้เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ และให้ได้รับการพัฒนาและคงอยู่อย่างยั่งยืน
- เพื่อสร้างฟาร์มเกษตรกรต้นแบบ (Smart Farmer) ให้เป็นแบบอย่างแก่เกษตรกร เพื่อการเรียนรู้ในระดับพื้นที่
ประเภทเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์
1. เครือข่ายใช้ประโยชน์พันธุกรรมและเทคโนโลยี
เครือข่ายใช้ประโยชน์พันธุกรรมและเทคโนโลยี เรียกว่า “ผู้ใช้ประโยชน์ หรือลูกค้า” (Clientele)
เป็นเกษตรกรที่นำสัตว์พันธุ์ดี/ น้ำเชื้อ/ ตัวอ่อน จากกรมปศุสัตว์ ไปใช้ประโยชน์ในกระบวนการผลิตเพื่อเป็นอาชีพ หรือเป็นการค้า เช่น นำไปขุนจำหน่าย หรือ นำไปผสมพันธุ์ยกระดับสายเลือด เพื่อผลิตลูกผสมจำหน่ายแก่เกษตรกรทั่วไป หรือใช้องค์ความรู้ หรือนำเทคโนโลยี ระบบสารสนเทศของกรมปศุสัตว์ไปใช้ในกระบวนการผลิต เช่น การจัดการฟาร์ม การบันทึกข้อมูล ฯลฯ
2. เครือข่ายปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์
เครือข่ายปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์ เรียกว่า “ผู้ผลิตพันธุ์สัตว์” (Breeder)
เป็นเกษตรกรที่นำสัตว์พันธุ์ดี/น้ำเชื้อ/ตัวอ่อนจากกรมปศุสัตว์ไปใช้เป็นพ่อหรือแม่พันธุ์ เพื่อผลิตลูกพันธุ์แท้ตามพันธุกรรมดั้งเดิม หรือพันธุ์ที่กรมปศุสัตว์สร้างขึ้น หรือนำไปปรับปรุงพันธุ์แท้จากแหล่งอื่นที่ขึ้นทะเบียนกับกรมปศุสัตว์ หรือที่กรมปศุสัตว์รับรอง ให้สัตว์ในฝูงมีพันธุกรรมดีขึ้น แต่ยังคงรักษาพันธุ์แท้เอาไว้ แล้วจำหน่ายสัตว์พันธุ์ดีขยายพันธุ์ต่อไป โดยนำองค์ความรู้หรือเทคโนโลยีของกรมปศุสัตว์ไปใช้ในกระบวนการผลิต เช่น การจัดการฟาร์ม ระบบสารสนเทศ การบันทึกข้อมูล ฯลฯ
กรมปศุสัตว์สามารถพัฒนาให้เป็นฟาร์มต้นแบบผลิตสัตว์พันธุ์ดีที่ได้มาตรฐานฟาร์ม และได้มาตรฐานการผลิต (GAHP) และสามารถให้การรับรองพันธุ์สัตว์ของเกษตรกร เสมือนเป็นตัวแทนกรมปศุสัตว์ในพื้นที่เพื่อผลิตสัตว์พันธุ์ดีกระจายพันธุ์สู่เกษตรกรได้
3. เครือข่ายอนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมือง
เครือข่ายอนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมือง เรียกว่า “ผู้อนุรักษ์” (Conservator)
เป็นเกษตรกรผู้อนุรักษ์สายพันธุ์สัตว์พื้นเมือง หรือสัตว์พื้นเมืองประจำถิ่นที่หายากและใกล้สูญพันธุ์ โดยรักษาพันธุกรรมดั้งเดิมซึ่งเป็นพันธุ์แท้ของสัตว์ชนิดนั้นๆ ไม่มีการผสมข้ามพันธุ์ อีกทั้งไม่ได้มีวัตถุประสงค์ใช้เป็นอาหารเพียงอย่างเดียว มีการอนุรักษ์ร่วมกับวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น อาจเป็นเกษตรกร กลุ่มเกษตรกร หรือชมรมก็ได้ ซึ่งกรมปศุสัตว์สามารถขึ้นทะเบียนพันธุ์และให้การรับรองพันธุ์สัตว์ของเกษตรกร
กิจกรรมคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ประจำปี 2569
สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์
1. เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับจังหวัด
สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด และศูนย์วิจัยและพัฒนาฯ/ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์ฯ ร่วมกันพิจารณาคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับจังหวัด ในแต่ละประเภทและชนิดสัตว์ จำนวน 1 เครือข่าย ส่งให้สำนักงานปศุสัตว์เขต ภายในวันที่ 5 มกราคม 2569 เพื่อเข้ารับการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต
2. เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต
1) สำนักงานปศุสัตว์เขต แจ้งและศูนย์วิจัยและพัฒนาฯ/ศูนย์วิจัยและบำรุงพันธุ์สัตว์ฯ /สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด ส่งรายชื่อเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ เพื่อเข้ารับการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต รวม 3 ประเภท ดังนี้
(1) ประเภทใช้ประโยชน์พันธุกรรมและเทคโนโลยี (รวมทุกชนิดสัตว์)
(2) ประเภทปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์ (แยกรายชนิดสัตว์ จำนวน 6 ชนิด ได้แก่ โคเนื้อ โคนม กระบือ แพะ-แกะ สุกร และ สัตว์ปีก
(3) ประเภทอนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมือง (รวมทุกชนิดสัตว์)
2) สำนักงานปศุสัตว์เขต แต่งตั้งคณะกรรมการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต จำนวน 3 - 5 คน ดำเนินการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต ดังนี้
(1) ประเภทใช้ประโยชน์พันธุกรรมและเทคโนโลยี รวมทุกชนิดสัตว์ (เลือกมา 1 รางวัล)
(2) ประเภทปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์ ชนิดสัตว์ละ 1 รางวัล (ตามศักยภาพ)
(3) ประเภทอนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมือง รวมทุกชนิดสัตว์ (เลือกมา 1 รางวัล)
3) รายงานผลการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่นระดับเขต อันดับที่ 1 พร้อมสรุปผลการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ ที่เสนอเข้าคัดเลือกในพื้นที่สำนักงานปศุสัตว์เขต ประจำปีงบประมาณ 2569 (ตามแบบฟอร์ม) ให้สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ทราบ ภายในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ทาง E-mail :
4) นำเสนอเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่นระดับเขต อันดับที่ 1 ในรูปแบบ power point ณ ห้องประชุมสำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ ศูนย์ราชการกรมปศุสัตว์ จังหวัดปทุมธานี เพื่อคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่นระดับประเทศต่อไป ทั้งนี้ขอให้ดำเนินการจัดทำข้อมูลเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต ให้เป็นรูปเล่ม ส่งให้ สพพ. (แยกตามประเภทเครือข่ายฯ และชนิดสัตว์)
หมายเหตุ รางวัลในการคัดเลือกเครือข่ายฯ ระดับเขต ให้สำนักงานปศุสัตว์เขต พิจารณางบประมาณที่ได้รับ จัดทำประกาศนียบัตร โล่ หรือรางวัล (ตามแต่ศักยภาพ) ให้เครือข่ายที่ได้รับคัดเลือกเป็นเครือข่ายดีเด่นอันดับ 1 และ/หรือ อันดับ 2 และ 3 ทั้งนี้ให้ทำเรื่องขออนุมัติปรับเปลี่ยนหมวดเงินงบประมาณที่ได้รับให้สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์
3. เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ
1) สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ แต่งตั้งคณะทำงาน ทำการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่นระดับประเทศ อันดับที่ 1 ตามประเภทและชนิดสัตว์ที่สำนักงานปศุสัตว์เขตเสนอ ณ ห้องประชุมสำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ ศูนย์ราชการกรมปศุสัตว์ จังหวัดปทุมธานี ให้เสร็จสิ้นภายในวันที่ 25 มีนาคม 2569
2) อธิบดีกรมปศุสัตว์ มอบโล่รางวัล เกียรติบัตร และเงินรางวัล (รางวัลละ 5,000 บาท) ให้เครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ อันดับที่ 1 ในงานวันสถาปนากรมปศุสัตว์ ดังนี้
(1) ประเภทปรับปรุงพันธุ์และขยายพันธุ์ จำนวน 6 รางวัล (ตามรายชนิดสัตว์ ได้แก่ โคเนื้อ โคนม กระบือ แพะ-แกะ สุกร และ สัตว์ปีก)
(2) ประเภทใช้ประโยชน์พันธุกรรมและเทคโนโลยี จำนวน 1 รางวัล (รวมชนิดสัตว์)
(3) ประเภทอนุรักษ์พันธุ์สัตว์พื้นเมือง จำนวน 1 รางวัล (รวมชนิดสัตว์)
หลักเกณฑ์การคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ
แบ่งออกเป็น 3 ด้าน คะแนนรวม 100 คะแนน ดังนี้
- ด้านความพร้อมของเกษตรกรเครือข่าย
- ด้านความพร้อมของการดำเนินงานกิจกรรมเครือข่าย
- ด้านความสำเร็จจากการดำเนินงานกิจกรรมเครือข่าย
เงื่อนไขและวิธีการคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ
คุณสมบัติของเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ที่ส่งเข้าประกวด
- เป็นสมาชิกฟาร์มเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ ที่ขึ้นทะเบียนไว้กับกรมปศุสัตว์เรียบร้อยแล้ว ก่อนวันส่งเข้าประกวด อย่างน้อย 6 เดือน
- ไม่เคยได้รับการคัดเลือกให้เป็นเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศมาก่อน หรือหากเคยได้รับรางวัลดีเด่น ระดับประเทศมาแล้ว ต้องเว้นระยะการส่งเข้าประกวดไม่น้อยกว่า 1 ปี (เปิดโอกาสให้เครือข่ายอื่นๆ)
- เป็นเครือข่ายฯ ที่มีความพร้อมดำเนินกิจกรรม และประสบผลสำเร็จ จนปรากฏผลงานชัดเจนตามหลักเกณฑ์ตัวชี้วัดที่คณะทำงานคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่นระดับประเทศ ประจำปี 2568 สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ เป็นผู้กำหนด (ตามเกณฑ์ที่แนบ)
ขั้นตอนการดำเนินงาน
ให้ดำเนินการตามคู่มือกิจกรรมคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ ประจำปี พ.ศ. 2569 โดยมีรายละเอียดเพิ่มเติม ดังนี้
- การเสนอรายชื่อฟาร์มเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับเขต สามารถเสนอได้ไม่เกินประเภทละ 1 ฟาร์มต่อชนิดสัตว์
- หน่วยงานที่เสนอชื่อฟาร์มเครือข่ายฯ เข้าประกวด จะต้องจัดทำเอกสารประกอบการพิจารณา (พร้อมผลคะแนนการประเมินระดับเขต) เสนอต่อคณะทำงานคัดเลือกเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดีกรมปศุสัตว์ดีเด่น ระดับประเทศ ประจำปี 2569 จำนวน 10 ชุด/เครือข่าย พร้อมไฟล์นำเสนอ (ไม่จำกัดรูปแบบ) กำหนดส่งเอกสารถึงสำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ ภายในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 คณะทำงานคัดเลือกฯ ระดับประเทศ ประชุมเพื่อพิจารณาเอกสารระดับเขตในเบื้องต้น โดยจะแจ้งผลการพิจารณาให้ทราบ เพื่อเตรียมการนำเสนอต่อคณะทำงานคัดเลือกฯ ระดับประเทศต่อไป
- ฟาร์มเครือข่ายฯ ที่ได้รับรางวัลอันดับที่ 1 ระดับเขต เป็นผู้มานำเสนอข้อมูล หรือมอบผู้แทนจากหน่วยงานเขต/จังหวัด/ศูนย์ฯ ที่กำกับดูแล นำเสนอข้อมูลของฟาร์มต่อคณะทำงานคัดเลือกเครือข่ายฯ กำหนดเวลานำเสนอ 20 นาทีต่อฟาร์ม ซึ่งกำหนดการ วัน เวลา และสถานที่ในการนำเสนอ สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์จะแจ้งให้ทราบในภายหลัง
- สำนักพัฒนาพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์ จะประกาศแจ้งผลการคัดเลือกให้ทุกหน่วยงานทราบภายในเดือนเมษายน 2569 ซึ่งเครือข่ายฯ อันดับที่ 1 จะได้รับเงินรางวัล จำนวน 5,000 บาท พร้อมโล่รางวัล และเกียรติบัตร ในวันคล้ายวันสถาปนากรมปศุสัตว์ รางวัลที่ 2, 3 และรางวัลชมเชย จะได้รับเกียรติบัตร








