บอระเพ็ด
บอระเพ็ด (Boraphet)  
ชื่อวิทยาศาสตร์  Tinospora crispa Miers. Ex Hook. F&Thoms.
วงศ์ Menispermaceae

 
 

ลักษณะทั่วไป บอระเพ็ดเป็นพันธุ์ไม้เถาเลื้อยเนื้ออ่อน แต่ถ้าอายุมากเนื้อของลำต้นอาจแข็งได้ เถาอ่อนผิวเรียบสีเขียว เถาแก่สีน้ำตาลอมเขียว ผิวขรุขระ เป็นปุ่มๆ เถากลมโตขนาดนิ้วมือ ประมาณ 1-1.5 ซม. ยางมีรสขมจัด ขึ้นเกาะต้นไม้อื่นมักจะมีรากอากาศคล้ายเชือกเส้นเล็กๆ ห้อยลงมาเป็นสาย ใบเดี่ยวเป็นแบบสลับใบเป็นรูปไข่ป้อม โคนใบหยักเว้าลึกเป็นรูปหัวใจ โดยปกติปลายใบจะแหลม มีเส้นใบ 5-7 เส้นที่เกิดจากฐานใบขอบทั้งหมด ขอบใบเรียบขนาดกว้าง 3.5-10 ซม. ยาว 6-13 ซม. แยกต้นตัวผู้เมียดอกออกเป็นช่อตามกิ่งแก่ตรงบริเวณซอกใบหรือปลายกิ่ง ดอกขนาดเล็กสีเหลืองอมเขียว  แดงอมชมพู เขียวอ่อน  เหลืองอ่อน..บอระเพ็ดมีลักษณะคล้ายชิงช้าชาลีมาก ต่างกันที่เถามีขนาดใหญ่กว่า มีปุ่มมากกว่า มีรสขมกว่า และไม่มีปุ่มใกล้ฐานใบ

          
  ส่วนที่ใช้ขยายพันธุ์ เมล็ด เถาแก่
  ส่วนที่ใช้ประโยชน์ เถา
 

สารสำคัญ  มีสารรสขมชื่อ picroetin นอกจากนี้ยังมีสารจำพวก diterpenoid ชื่อ tinosporan ซึ่งใกล้เคียงกับ columbin ที่สกัดได้จากเถาและราก นอกจากนี้ยังพบสารประเภท
amine 2 ชนิด คือ N-trans-feruloyl tyramine N-cis-feruloyl tyramine และ phenolic glucoside ชื่อ tinoluberide
ประโยชน์  ใช้เป็นยาถ่าย พยาธิ ในโคและกระบือ รักษาอาการสัตว์เบื่ออาหาร
วิธีการใช้  1.  นำใบ และเถาบอระเพ็ดผสมน้ำคั้น เอาน้ำคั้นที่ได้กรอกให้โคและกระบือกินเพื่อถ่ายพยาธิ และรักษาอาการสัตว์ไม่กินหญ้า
                2.   นำเถาบอระเพ็ด 1 กก. หมักกับเกลือประมาณ 3 กำมือและน้ำซาวข้าว ทิ้งไว้ประมาณ 7 วัน รินเอาน้ำที่ได้ผสมกับไข่ 1 ฟอง (หรืออาจไม่ผสมก็ได้) กรอกให้สัตว์กินตอนเช้าจะช่วยให้โคและกระบือกินอาหารได้ดีขึ้น (ที่มา : สมุนไพรทางเลือกใหม่สำหรับการเลี้ยงสัตว์ กองบำรุงพันธุ์สัตว์ กรมปศุสัตว์)