ไก่ตั้ง

ชื่อท้องถิ่น: ไก่ตั้ง หรือ ไก่ต่อ
ชื่อสามัญ: ไก่ตั้ง (Kai Tang)
ชื่อวิทยาศาสตร์: Gallus gallus
ถิ่นกำเนิดและแหล่งที่เลี้ยง:

- ไก่ตั้ง (ภาคเหนือ) หรือมีชื่อเรียกต่างกันโดยภาคอื่น เรียกว่า ไก่ต่อ  ไก่ตั้งเป็นพวกไก่ป่าสีแดง ซึ่งมีตุ้มหูสีแดง มีถิ่นที่อยู่อาศัยแถบทางภาคเหนือด้านทิศตะวันออกของประเทศไทยได้แก่ จังหวัดน่าน แพร่ พะเยา เชียงราย เป็นต้น  เกษตรกรจะเลี้ยงไก่เพศผู้ไว้เพื่อฟังเสียงขัน  ซึ่งมีเอกลักษณ์เฉพาะคือ น้ำเสียงไพเราะและมีรูปร่างสีสันสวยงามเป็นที่สะดุจตาเมื่อได้พบเห็น  โดยไก่เพศผู้จะเริ่มหัดขันเมื่ออายุ 5–6 เดือน และมีความเป็นหนุ่มเต็มที่ (กล้า) คึกคะนองสามารถนำไปตั้งไก่ป่าเมื่ออายุ 15–18 เดือน ซึ่งเป็นช่วงอายุของไก่เพศผู้ที่นำไปตั้งไก่ได้ดีที่สุด

ลักษณะประจำพันธู์สัตว์:

     ไก่ตั้งเป็นไก่ป่ามีสีแดง ลักษณะตุ้มหูสีแดง  มีความเชื่อง ไม่ตื่นตกใจง่าย ซึ่งไก่ตั้งมีลักษณะดังนี้
- ปากไก่ ส่วนโคนใหญ่งุ้มเล็กน้อย ปลายปากเรียวแหลม สีของปากตรงกับสีของตาและสีของแข้ง
- หงอนไก่ เป็นหงอนแบบหงอนจักรเป็นแผ่นหนา มีสีแดงสดใส ตั้งตรง อยู่ตรงกลางกระหม่อม   หงอนเป็นหยักตั้งแต่สามจักรขึ้นไป
- ตา ตาดำจะมีลักษณะกลมเล็ก ตาขาวเดียวกับสร้อยคอกลมสดใส  และมีสีเหมือนกันทั้งสองข้าง
หน้าไก่ สีแดงสดใสไม่มีขนขึ้น หูไก่มีขนขึ้นแน่นและปิดรูหู ขนปีกมีสีแดงหรือน้ำตาลเข้ม เรียกว่าปีกนกคุด   หางไก่ตั้งเพศผู้ต้องยาวเรียวประมาณ 2-3 เส้นลาดลงพื้น
- ลักษณะภายนอก รวมต้องมีความสมบูรณ์ โดยการจับดูตัวไก่ ปีกมีความสมบูรณ์ หาง เท้า อุ้งเท้า เล็บ   เดือย หงอน ตุ้มหู ลักษณะการยืนการเดิน และการต่อสู้ เป็นต้น

ลักษณะสำคัญทางเศรษฐกิจ:

- ไก่ตั้งเป็นไก่ที่สู้และขันเก่ง ชอบตีปีกก่อนขัน มีความคล่องตัวว่องไว และท้าทายเมื่อได้ยินเสียงขันของไก่ป่าหรือไก่ป่าเข้าหา ซึ่งเกษตรกรจะเลี้ยงไก่ตั้งเอาไว้จนเชื่องเพื่อนำไปตั้งไก่ป่าเพศผู้และเพศเมีย ไก่ตั้งจะล่อให้ไก่ป่าเข้ามาหา  ซึ่งไก่ป่าจะมีพฤติกรรมเป็นเจ้าถิ่นและมีความหึงหวงพื้นที่บริเวณหากินของตนเอง ฉะนั้นเมื่อไก่ป่าได้ยินเสียงไก่ตัวอื่นขันใกล้บริเวณพื้นที่คุ้มครอง/หากินของตัวเองจะทำให้มีการเข้าจู่โจมตีทันที หรือที่เรียกกันว่า “การตั้งไก่” โดยที่ใช้ไก่ตั้งเป็นตัวล่อไก่ป่านั่นเอง  ไก่ตั้งเป็นไก่ที่มีขนสร้อยคอสวยงามเป็นสีทองหรือสีแดง เหมาะสำหรับโชว์เป็นไก่สวยงาม ฟังเสียงขัน และเพื่อการกีฬาแบบพื้นบ้าน และมีความเชื่อว่าหากผู้มีกิจการประกอบการค้า หรือด้านบริการ หากนำไก่ตั้งไปเลี้ยงไว้ที่หน้ากิจการ จะช่วยเสริมบารมีแก่ผู้เป็นเจ้าของ ช่วยตั้งเงินตั้งทองเข้ากิจการได้

ลักษณะอื่นๆ:  
ลักษณะเด่นพิเศษ:  
จำนวนประชากร:  
แหล่งที่เลี้ยงปัจจุบัน:  
การนำไปใช้ประโยชน์: - เพื่อการบริโภคทั้งบริโภคเนื้อ และไข่
- สามารถเพิ่มรายได้ของครอบครัว
- เป็นอาชีพเสริมของเกษตรกร
- เพื่อความบันเทิง
งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง: ความหมายและบทบาทของ"ไก่"ในโลกทัศน์ของชาวอ่าข่า คณะวิจัยสายมนุษยศาสตร์โครงการ HCMR
การนำเข้า-ส่งออก:  
ภุมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง:  
หน่วยงานที่ขอขึ้นทะเบียน: ปศุสัตว์จังหวัดน่าน
ขอขึ้นทะเบียน: พันธุ์สัตว์พื้นเมืองประจำถิ่น
วันที่แจ้งความจำนง: -
ดาวน์โหลด:
สถานะการตรวจสอบ: ประกาศขึ้นทะเบียนพันธุ์สัตว์พื้นเมืองไทยประจำถิ่น

รูปภาพ: